Penpot als Europees alternatief voor Figma, Adobe XD en Sketch
Penpot als Europees alternatief voor Figma, Adobe XD en Sketch
De discussie over het opslaan van data bij Amerikaanse Cloud providers is het laatste jaar flink opgelaaid. Vooral organisaties in Europa, en zeker binnen (semi‑)publieke sectoren, kijken kritischer naar waar ontwerpdata staat, wie er juridisch toegang toe heeft en welke alternatieven er zijn.
In dat licht is Penpot een interessante ontwikkeling. Niet alleen vanwege functionaliteit, maar vooral vanwege het open‑source karakter, Europese herkomst en de toenemende focus op design‑to‑code workflows.
De bekende namen: Figma, Adobe XD en Sketch
Voor UI‑ en webdesign zijn dit de bekende keuzes:
- Figma
Cloud‑only, sterk in samenwerking, maar volledig afhankelijk van Amerikaanse infrastructuur en wetgeving (zoals de CLOUD Act). Self‑hosting is geen optie. - Adobe XD
Onderdeel van het Adobe‑ecosysteem. Integratie met Creative Cloud is sterk, maar XD verliest zichtbare focus en blijft proprietary. - Sketch
Ooit dé standaard, maar in de praktijk nog steeds Mac‑only. Samenwerking en cloud functionaliteit zijn beperkter dan bij Figma.
Functioneel zijn deze tools volwassen, maar ze delen één kenmerk: geen echte controle over data en infrastructuur.
Penpot: open source en Europees
Penpot is een open‑source design‑ en prototypingtool, gericht op software‑ en webdesign, met sterke focus op samenwerking tussen designers en developers. Belangrijk hierbij: Penpot is open source (MPL‑2.0), het bedrijf achter Penpot, Kaleidos, is gevestigd in Madrid, Spanje en de tool is SVG‑ en web‑standards‑first, wat het veel developer‑vriendelijker maakt
Dat Europese karakter is geen detail. Het betekent dat governance, privacy en compliance makkelijker te alignen zijn met Europese regelgeving dan bij Amerikaanse SaaS‑platformen.
Zelf hosten of toch SaaS?
Een belangrijk onderscheidend punt van Penpot is het deployment‑model:
- Self‑hosted
- Volledig in eigen infrastructuur (on‑prem, private cloud, Kubernetes)
- Geschikt voor organisaties met strikte eisen rond data, security en compliance
- Functioneel gelijk aan de SaaS‑variant
- Penpot Cloud (hosted)
- Managed cloudoplossing van Penpot zelf
- Snelle start, geen eigen beheer
- Nog steeds Europees, met duidelijke focus op privacy
Dit is fundamenteel anders dan Figma of Adobe XD: je kunt zelf kiezen waar je data staat, zonder functionele concessies.
“Design as code” als uitgangspunt
Waar veel ontwerptools design beschouwen als grafisch eindproduct, vertrekt Penpot juist vanuit design als gestructureerde data. Layouts, componenten, tokens en stijlen zijn vanuit software code benaderbaar.
Dat brengt ons bij een opvallende ontwikkeling: de Penpot MCP Server.
De Penpot MCP Server en AI‑integratie
Penpot heeft een officiële MCP (Model Context Protocol) Server ontwikkeld. MCP is een open standaard waarmee AI‑agents (zoals Copilot, Claude, Cursor) veilig kunnen samenwerken met externe tools.
Wat betekent dit concreet?
- De MCP server vormt een brug tussen AI en je Penpot‑designs
- AI kan:
- Designstructuren uitlezen (componenten, tokens, layouts)
- Ontwerpen aanpassen
- Design omzetten naar HTML/CSS of frameworkspecifieke code
- Dit werkt via de Penpot Plugin API, niet via screenshots of “interpretatie”
Penpot + Copilot in Visual Studio
In combinatie met GitHub Copilot in Visual Studio of VS Code ontstaat een interessante workflow: Je ontwerp staat in Penpot en de MCP server maakt het ontwerp contextueel beschikbaar voor Copilot. Vervolgens kan Copilot:
- UI‑structuur ophalen
- Componenten vertalen naar code
- Consistente styling toepassen op basis van design tokens
En dat alles zonder dat ontwerpdata naar een externe AI‑cloud hoeft te lekken. De MCP server kan ook zelf gehost worden, waardoor AI‑ondersteunde design‑to‑code workflows mogelijk zijn zonder dat data het eigen domein verlaat.
Conclusie
Penpot is geen drop‑in vervanger voor elke Figma‑workflow — zeker niet voor teams die zwaar leunen op specifieke plugins of whiteboarding features. Maar voor productteams die software bouwen, is het inmiddels een volwassen alternatief met een paar duidelijke voordelen:
- Open source en transparant
- Europees bedrijf, Europese cloudoptie
- Mogelijkheid tot volledig self‑hosting
- Sterke focus op design‑to‑code
- Serieuze AI‑integratie via MCP, zonder vendor lock‑in
In een tijd waarin data soevereiniteit en AI‑governance steeds belangrijker worden, is Penpot een tool die het volgen waard is — niet als hype, maar als structureel alternatief.
